“Trao danh tính” cho người yếu thế

Tại thành phố Đồng Nai, một chương trình ý nghĩa đã và đang được triển khai nhằm hỗ trợ nhóm cư dân này hoàn thiện giấy tờ hộ tịch, giúp họ có được quyền công dân đúng nghĩa. Trong những tấm giấy khai sinh được cấp muộn, có cả niềm vui, nước mắt và những câu chuyện đời đầy xúc động...

Ở tuổi 77 mới có giấy khai sinh

Một ngày đầu tháng 5-2026, chúng tôi cùng cán bộ địa phương đến thăm gia đình ông Nguyễn Minh Tơn ở khu phố Ruộng Hời, phường Bảo Vinh. Căn nhà nhỏ nằm sâu trong con hẻm là tài sản lớn nhất mà vợ chồng ông chắt chiu suốt nhiều năm mới có được.

Ở tuổi 77, râu tóc bạc trắng, giọng nói đã chậm, nhưng ánh mắt ông Tơn vẫn ánh lên niềm xúc động khi cầm trên tay tờ giấy khai sinh được cấp cách đây hơn 1 tháng. Tờ giấy tuy nhỏ về kích thước nhưng vô cùng quý giá đối với ông, vì nó minh chứng cho sự hiện diện của ông trong đời sống pháp lý sau gần 8 thập kỷ.

Sinh ra tại một vùng quê nghèo ở tỉnh Thanh Hóa, tuổi thơ ông Tơn gắn với những tháng ngày thiếu thốn. Năm 18 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ, phục vụ tại Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 2, Sư đoàn 9 và tham gia chiến đấu ở các chiến trường miền Nam cho đến ngày đất nước thống nhất. Sau đó, ông tiếp tục công tác trong quân đội cho đến năm 1989 thì phục viên.

Trở về quê sau những năm tháng quân ngũ, cha mẹ đã mất, ông sống cùng gia đình em trai. Thấy cuộc sống của em quá chật vật, năm 1997, ông Tơn quyết định rời quê vào Nam, bắt đầu hành trình mưu sinh nơi đất khách. Từ rừng Mã Đà, Trị An đến khu vực Cây Gáo, Trảng Bom… ông đều trải qua và làm đủ nghề để kiếm sống.

Năm 2000, tuổi cao, sức khỏe giảm sút, ông Tơn chuyển sang nghề bán vé số. Đó cũng là lúc ông chọn vùng đất Bảo Vinh để gắn bó phần đời còn lại. Tại đây, ông gặp bà Võ Thị Lộc, 2 con người cùng cảnh cô quạnh đã nương tựa nhau, sống chung mái nhà như vợ chồng cho đến nay, dù chưa từng đăng ký kết hôn.

Điều khiến cuộc đời ông Tơn thêm trắc trở là toàn bộ giấy tờ tùy thân đã thất lạc trong những năm phiêu bạt đó đây. Không giấy tờ, ông không thể thực hiện những quyền cơ bản của một công dân như: không làm thủ tục hành chính, không thể mua bảo hiểm y tế khi tuổi già đau yếu… “Muốn có tấm thẻ bảo hiểm y tế để nếu có đau bệnh còn đỡ chi phí chữa trị, nhưng không có giấy tờ nên không làm được…” - ông Tơn buồn bã nói.

Thời gian qua, ông Tơn nhiều lần liên hệ địa phương nhờ hỗ trợ làm giấy tờ. Tuy nhiên, do không còn bất cứ hồ sơ nào liên quan nên việc xác minh nhân thân với ông gần như bế tắc. Theo bà Phạm Thị Oanh, công chức tư pháp - hộ tịch phường Bảo Vinh, thời gian qua, địa phương có tiếp nhận những trường hợp như ông Nguyễn Minh Tơn. Cái khó lớn nhất là người dân không có bất kỳ giấy tờ nào chứng minh dẫn đến việc xác lập căn cứ pháp lý gặp nhiều khó khăn. “Chúng tôi phải ghi nhận từng lời khai, xác minh thông tin liên quan rồi tổng hợp báo cáo tại nhiều cuộc họp để kiến nghị cấp trên tìm hướng tháo gỡ. Đây là việc rất khó, bởi thông tin phải đủ cơ sở pháp lý mới có thể cấp giấy khai sinh theo quy định” - bà Oanh cho biết.

Tưởng chừng mọi tia hy vọng đã “khép lại” với ông Tơn. Thế nhưng, bước ngoặt đến khi Tổ công tác liên ngành của Đồng Nai (do Sở Tư pháp chủ trì) đã trực tiếp về địa phương rà soát hồ sơ. Sau nhiều bước đối chiếu, xác minh thông tin từ nhân thân, nơi cư trú và các dữ liệu liên quan, ông Tơn chính thức được cấp giấy khai sinh.

Có giấy khai sinh, ông Tơn đang liên hệ các cơ quan chức năng nhờ hướng dẫn làm giấy tờ liên quan như: căn cước công dân, đăng ký nơi thường trú và tham gia bảo hiểm y tế... Những điều tưởng rất bình thường với nhiều người, nhưng với ông Tơn rất quan trọng, là một cuộc “bắt đầu lại” ở tuổi xế chiều.

Quý giá từ giấy khai sinh đến muộn

Trong quý I-2026, tổ công tác liên ngành của Đồng Nai đã rà soát 31 hồ sơ do các địa phương chuyển đến. Qua xem xét, có 3 trường hợp người cao tuổi đủ điều kiện được cấp giấy khai sinh ngay tại buổi làm việc. Chương trình tiếp tục được quan tâm thực hiện trong thời gian tới, hướng đến mục tiêu hỗ trợ nhiều hơn cho nhóm dân cư yếu thế, giúp họ hoàn thiện giấy tờ hộ tịch, bảo đảm quyền lợi chính đáng của công dân.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Trọng Trí, việc giải quyết hộ tịch cho nhóm dân cư yếu thế là nhiệm vụ đặc biệt nhân văn, nhưng không hề đơn giản. Nhóm đối tượng được rà soát chủ yếu là người lang thang, trẻ em bị bỏ rơi sống tại cơ sở trợ giúp xã hội, người cao tuổi không có giấy tờ tùy thân... Trên cơ sở đó, UBND thành phố Đồng Nai đã ban hành kế hoạch triển khai rà soát, xác minh và cấp giấy tờ hộ tịch cho các trường hợp đủ điều kiện.

Theo đó, tổ công tác liên ngành (gồm đại diện Sở Tư pháp, Công an và ngành y tế) được thành lập để trực tiếp xuống cơ sở làm việc cùng địa phương. Trong quá trình làm việc, khó khăn lớn nhất là nhiều người không nhớ chính xác quê quán, năm sinh; một số trường hợp cố tình khai không trung thực. Nhiều địa phương cũ khi được gửi văn bản xác minh đã phản hồi chậm hoặc không còn lưu trữ hồ sơ. Bên cạnh đó, ở cấp xã, khối lượng công việc nhiều, việc thu thập thông tin ban đầu phần lớn phụ thuộc vào trưởng ấp, khu phố, trong khi lực lượng này không có chuyên môn sâu về hộ tịch nên hồ sơ gửi lên thường thiếu dữ liệu.

“Với phương châm “vướng ở đâu, gỡ ở đó”, chúng tôi trực tiếp xuống cơ sở để nghe thông tin, tháo gỡ khó khăn cho từng trường hợp. Đây là việc phải làm bằng sự kiên trì và trách nhiệm” - ông Trí chia sẻ.

Cũng theo ông Trí, việc cấp giấy tờ hộ tịch có ý nghĩa rất quan trọng đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội. Người có giấy tờ hộ tịch (cụ thể là giấy khai sinh) sẽ giúp việc đi học, khám chữa bệnh, làm căn cước công dân, đăng ký cư trú, thừa kế tài sản… rất tiện lợi.

“Xác định giấy tờ hộ tịch được cấp là thông tin gốc và mỗi người dân phải hiểu rõ tầm quan trọng của loại giấy tờ này. Vì vậy, bà con cần hợp tác với chính quyền địa phương cung cấp, khai báo chính xác, cung cấp thông tin đúng sự thật, bảo quản giấy tờ hộ tịch đã được cấp, các sự kiện hộ tịch như: sinh, tử cần phải đăng ký kịp thời. Về phía cơ quan nhà nước, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ về tầm quan trọng của giấy tờ hộ tịch, nhất là người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số” - ông Trí nhấn mạnh.

An Nhơn - Hương Lan